Profilaktyka

Samodzielny Publiczny Gminny Zakład Opieki Zdrowotnej w Jedliczu prowadzi następujące programy profilaktyczne:

 

Program profilaktyki raka szyjki macicy

Opis problemu zdrowotnego

 Rak szyjki macicy jest nowotworem złośliwym rozwijającym się z nabłonka pokrywającego szyjkę lub kanał szyjki macicy . Na świecie w ciągu roku rozpoznaje się 500 000 przypadków raka, a ponad połowa chorych umiera. W Polsce rak szyjki macicy jest drugim co do częstości występowania nowotworem narządów płciowych u Kobiet do 45 roku życia. Co roku około 3500 Polek dowiaduje się, że ma raka szyjki macicy, a połowa z nich umiera, bo zgłosiła się do lekarza zbyt późno. Oznacza to, że z dziesięciu Kobiet, u których codziennie wykrywa się w Polsce ten nowotwór, pięć umiera.

Na raka szyjki macicy chorują kobiety młodsze niż na pozostałe nowotwory narządów płciowych. Zachorowalność wzrasta począwszy od 25 – 29 roku życia. Następnie liczba chorych gwałtownie rośnie, osiągając szczyt w grupie pacjentek między 45 a 49 rokiem życia. Niestety, w Polsce systematycznie wzrasta umieralność młodych kobiet z powodu tego nowotworu.

Tendencje spadkowe zachorowalności oraz niską umieralność w krajach rozwiniętych wiąże się z wdrożeniem powszechnej i ciągłej profilaktyki oraz z lepszym dostępem do systemu opieki zdrowotnej. Dlatego kobiety, dzięki regularnym badaniom cytologicznym, mogą zmienić te zatrważające statystyki.

Czynniki ryzyka

Rak szyjki macicy może dotknąć panie  bez względu wiek. Zachorować może każda kobieta. Są jednak czynniki, które mogą mieć znaczący wpływ na powstanie i rozwój choroby:

  • zakażenie wirusem HPV 16 , 18 , 31 , 33 , 35
  • zakażenie pochwy wirusem HSV – 2
  • zakażenia patogenami innymi (chlamydie, CMV, EBV, przewlekłe infekcje bakteryjne)
  • palenie papierosów
  • doustne środki antykoncepcyjne
  • promiskuityzm
  • immunosupresja
  • wielorodność ( szczególnie wczesna )

Na czym polega cytologia?

Badanie cytologiczne pozwala na wczesne rozpoznanie stanu przedrakowego szyjki macicy. Polega ono na mikroskopowej ocenie rozmazu pobranego z tarczy i kanału szyjki macicy. Badanie jest bezbolesne. Lekarz ginekolog lub pielęgniarka stosując specjalną szczoteczkę lub szpatułkę delikatnie pobierają warstwę komórek z powierzchni szyjki macicy. Komórki te są następnie badane pod mikroskopem pod kątem ewentualnych nieprawidłowości.

 Program składa się z trzech etapów

I, II Etap podstawowy

Podczas wizyty u ginekologa lekarz lub położna pobierają materiał do badania, który zostanie wysłany do oceny mikroskopowej. W zależności od wyników, lekarz podejmie decyzję o dalszym działaniu.

Może to być:

- zalecenie ponownego zgłoszenia się na badanie po trzech latach, jeśli wynik jest prawidłowy i brak czynników ryzyka

- zalecenie wcześniejszego badania cytologicznego (po 12 miesiącach) w ramach programu
w uzasadnionych przypadkach (dotyczy to przede wszystkim Kobiet zakażonych wirusem HIV, przyjmującym leki immunosupresyjne, lub zakażonym typami wysokiego ryzyka HPV)

- skierowanie do odpowiedniej placówki realizującej świadczenia zdrowotne w ramach Etapu pogłębionej diagnostyki programu, jeżeli konieczna jest weryfikacja wstępnego rozpoznania

III Etap pogłębionej diagnostyki

Jeżeli na podstawie badań zostaną wykryte nieprawidłowe zmiany, niezbędny jest etap pogłębionej diagnostyki, który obejmuje:

- badanie kolposkopowe

- w przypadku zaistnienia wskazań do weryfikacji obrazu kolposkopowego – pobranie celowanych wycinków do badania histopatologicznego (biopsja), a następnie:

- ocena histopatologiczna pobranego materiału

Po tych badaniach lekarz postanowi o dalszym leczeniu. Będzie się ono odbywało już poza programem, ale nadal u specjalistów, którzy mają kontrakt z NFZ.

Program profilaktyki chorób układu krążenia

Opis problemu zdrowotnego

Choroby układu krążenia są główną przyczyną zgonów w Polsce i na świecie. Umieralność w Polsce z tego powodu należy do najwyższych w Europie. Współczesny styl życia sprzyja niestety rozwojowi chorób układu krążenia. Do najistotniejszych czynników należą:

  • nadciśnienie tętnicze krwi (wartość RR > 140/90 mmHg),
  • zaburzenia gospodarki lipidowej (podwyższone stężenie we krwi cholesterolu całkowitego, LDL-cholesterolu, triglicerydów i niskie stężenie HDL-cholesterolu),
  • palenie tytoniu – sprzyja chorobie wieńcowej, często towarzyszy stresowi podnoszącemu ciśnienie i powodującemu przeciążenie układu krążenia
  • niska aktywność ruchowa = miażdżyca, choroba niedokrwienna serca, zawał
  • nadwaga – sprzyja chorobie wieńcowej, miażdżycy i nadciśnieniu (każdy dodatkowy kilogram oznacza dla naszego serca zwiększoną pracę, otłuszczenie serca osłabia jego czynność i prowadzi do niewydolności).
  • nieracjonalne odżywianie- sprzyja nadwadze i podwyższeniu poziomu cholesterolu we krwi
  • upośledzona tolerancja glukozy,
  • wzrost stężenia fibrynogenu,
  • wzrost stężenia kwasu moczowego,
  • nadmierny stres,
  • wiek,
  • płeć męska,
  • obciążenia genetyczne.

Brak profilaktyki i lekceważenie czynników ryzyka prowadzi do rozwoju chorób układu krążenia, a w efekcie do niewydolności serca.

Do kogo kierowany jest program?

Adresatami programu są w szczególności osoby obciążone czynnikami ryzyka, zadeklarowane do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej i w tym roku będące w 35, 40, 45, 50 oraz 55 roku życia, u których nie została dotychczas rozpoznana choroba układu krążenia i które w okresie ostatnich 5 lat nie korzystały ze świadczeń udzielanych w ramach programu (także u innych świadczeniodawców).

 Badania w ramach programu

Badania można wykonać u swojego lekarza podstawowej opieki zdrowotnej bez skierowania, który zbada min. poziom cholesterolu i glukozy we krwi oraz oceni ryzyko zachorowań na te choroby.

Pomiar ciśnienia tętniczego - wielkość ciśnienia tętniczego krwi podaje się za pomocą

2-ch liczb, pierwsza – jest zawsze wyższa i oznacza ciśnienie skurczowe (czyli mierzone bezpośrednio po skurczu serca tzn., w chwili przechodzenia fali krwi przez tętnicę);  druga – jest niższa i oznacza ciśnienie rozkurczowe (mierzone, gdy fala tętna zanika)

  • Prawidłowa wartość ciśnienia tętniczego: 120/ 80 mmHg - maksymalna wartość normy: 135/85 mmHg
    O nadciśnieniu tętniczym mówimy wówczas, gdy podczas kilkakrotnych pomiarów, dokonywanych w spoczynku, ciśnienie przekracza wartości graniczne, uznane za prawidłowe. Podwyższone ciśnienie tętnicze wywołuje szereg niekorzystnych zmian w naczyniach krwionośnych, sercu, nerkach i mózgu. Nie leczone może prowadzić do udaru mózgu, choroby niedokrwiennej  i zawału serca. U osób z nadciśnieniem znacznie częściej niż u ludzi z prawidłowym ciśnieniem tętniczym, występuje niewydolność mięśnia sercowego i inne choroby układu krążenia.
  • Określenie BMI – wskaźnik masy ciała (masę ciała w kg dzielimy przez wzrost w metrach podniesiony do potęgi drugiej –kg/m2)
    - prawidłowa masa (BMI) 18,5-24,9
    - nadwaga – BMI powyżej i równy 25
    - stopień I otyłości: 30-34,9
    - stopień II otyłości: 35-39,9
  • Badanie poziomu cholesterolu i trójglicerydów
    Cholesterol jest tłuszczowym związkiem chemicznym, niezbędnym do życia; powszechnie dzieli się na cholesterol dobry i zły.
    - LDL – “cholesterol zły” -  korzystny dla zdrowia jest niski poziom LDL. Jeśli poziom jest zbyt wysoki złogi cholesterolu odkładają się w tętnicach i dochodzi do przyspieszonej miażdżycy oraz zwężenia tętnic. Nieodpowiednia dieta obfitująca w pożywienie z dużą ilością tłuszczów zwierzęcych podwyższa stężenie cholesterolu LDL.
    - HDL – “cholesterol dobry”, posiada właściwości przeciwmiażdżycowe. Korzystny dla zdrowia  jest wysoki poziom HDL.
    U niektórych osób zbyt wysoki poziom cholesterolu uwarunkowany jest genetycznie, jednak w większości przypadków wysoki poziom cholesterolu jest wynikiem wadliwego odżywiania. Badanie poziomu cholesterolu pozwala ocenić, czy w naszym organizmie nie ma zaburzeń gospodarki lipidowej. W badaniu o nazwie “lipidogram” ocenia się zwykle stężenie kilku parametrów: cholesterolu, cholesterolu HDL, cholesterolu LDL. Oprócz tych parametrów istotny jest jeszcze jeden: trójglicerydy. Nadmierne stężenie trójglicerydów zwiększa ryzyko rozwoju miażdżycy i choroby niedokrwiennej serca.
    Prawidłowe wartości:
    Cholesterol całkowity – poniżej 190 mg/dl (5,0mmol/l)
    - LDL cholesterol – poniżej 115 mg/dl (3,0 mmol/l)
    - HDL cholesterol u kobiet – 46 mg/dl (1,2 mmol/l) i powyżej
    - HDL cholesterol u mężczyzn – 40 mg/dl (1,0 mmol/l) i powyżej
    - trójglicerydy (TG) – poniżej 150 mg/dl (1,7mmol/l)

Program profilaktyki chorób odtytoniowych

Opis problemu zdrowotnego

Palenie tytoniu nie zawsze jest postrzegane jako choroba przewlekła. W Polsce codziennie pali ok. 9 milionów dorosłych Polaków, w tym ok. 40% mężczyzn i 20% kobiet. Ok. 50% palaczy posiada symptomy uzależnienia od tytoniu, a 15% uzależnionych jest biologicznie od nikotyny. Związane z paleniem objawy chorobowe i zgony występują zwykle po długim okresie bezobjawowym. Pierwsze symptomy są kojarzone wyłącznie z paleniem tytoniu, nie zaś z postępującą chorobą. Umieralność na nowotwory płuca, chorobę występującą prawie wyłącznie u palaczy tytoniu, jest w Polsce na jednym z najwyższych poziomów na świecie. Ponadto palenie ma znaczący wpływ na wszystkie nowotwory złośliwe, na choroby układu krążenia i oczywiście na schorzenia układu oddechowego
Co roku z powodu schorzeń odtytoniowych umiera przedwcześnie ok. 50 tys. Polaków. Jednym z najczęściej występujących schorzeń wywołanych przede wszystkim paleniem tytoniu jest przewlekła obturacyjna choroba płuc (POCHP). Choroba łączy przewlekłe zapalenie oskrzeli i rozedmę płuc. W Polsce na POChP choruje przeszło 2 mln osób, co stanowi ponad 5 % społeczeństwa. Większość z nich to palacze.

Do kogo kierowany jest program?

Z programu mogą skorzystać palacze powyżej 18 r.ż., w tym – w zakresie diagnostyki POChP – w szczególności kobiety i mężczyźni pomiędzy 40 a 65 rokiem życia, którzy nie mieli wykonanej spirometrii w ramach programu profilaktyki POChP w ciągu ostatnich 3 lat (także u innych świadczeniodawców), u których nie zdiagnozowano wcześniej, w sposób potwierdzony badaniem spirometrycznym, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (lub przewlekłego zapalenia oskrzeli lub rozedmy),

Jakie badania można wykonać w ramach programu?

W przychodniach POZ realizujących “Program profilaktyki chorób odtytoniowych” można wykonać badania lekarskie i diagnostyczne, tj. pomiar masy ciała, wzrostu, ciśnienia tętniczego krwi. Pozwolą wstępnie określić stan Państwa zdrowia i ryzyko zachorowania na choroby odtytoniowe. Jeśli ktoś zdecyduje się podjąć walkę z nałogiem, otrzyma skierowanie do poradni specjalistycznej, w której przygotowany zostanie dla niego program terapii odwykowej.
Świadczenia udzielane są bez skierowania, bez względu na przynależność świadczeniobiorców do list innych lekarzy poz.

Program Profilaktyki Chorób Odtytoniowych – wykaz jednostek realizujących etap podstawowy:

Program Profilaktyki Chorób Odtytoniowych – etap specjalistyczny

Program adresowany jest do osób uzależnionych od tytoniu skierowanych z etapu podstawowego realizowanego przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej.